Γιατί η καρδιά δεν εμφανίζει σχεδόν ποτέ καρκίνο - Τι λέει νέα μελέτη

Ένα από τα πιο παράξενα «μυστήρια» της ογκολογίας είναι γιατί ο καρκίνος σπάνια εξαπλώνεται στην καρδιά, παρόλο που πρόκειται για ένα όργανο με πλούσια αιμάτωση και συνεχή κυκλοφορία αίματος. Λογικά, η καρδιά θα έπρεπε να είναι από τα πρώτα σημεία όπου θα εγκαθίστανται καρκινικά κύτταρα που ταξιδεύουν μέσω του αίματος. Κι όμως, αυτό συμβαίνει εξαιρετικά σπάνια, κάτι που εδώ και χρόνια δεν είχε μια καλή εξήγηση.

Η απάντηση στο παράδοξο

Μια νέα μελέτη, ωστόσο,  προτείνει μια ενδιαφέρουσα απάντηση: η ίδια η κίνηση της καρδιάς μπορεί να λειτουργεί ως φυσικό «φρένο» στον καρκίνο. Η καρδιά δεν ξεκουράζεται ποτέ. Συνεχώς συσπάται και χαλαρώνει, δημιουργώντας μηχανικές δυνάμεις που επηρεάζουν τα κύτταρα γύρω της. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτές οι δυνάμεις φαίνεται να στέλνουν σήματα στα καρκινικά κύτταρα, τα οποία τελικά δυσκολεύονται να αναπτυχθούν σε αυτό το περιβάλλον.

Το φαινόμενο αυτό δεν είναι καινούριο για τους επιστήμονες ως παρατήρηση. Ο καρκίνος στην καρδιά είναι εξαιρετικά σπάνιος, είτε ως πρωτογενής όγκος είτε ως μετάσταση από άλλα σημεία του σώματος. Το παράδοξο είναι ότι, ενώ τα καρκινικά κύτταρα ταξιδεύουν συχνά μέσω του αίματος, η καρδιά φαίνεται να είναι ένα από τα λιγότερο «φιλόξενα» όργανα για αυτά.

Πώς διεξήχθη η μελέτη 

Η νέα έρευνα, που έγινε κυρίως σε πειραματόζωα και σε εργαστηριακά μοντέλα ιστών, προσπάθησε να δει τι συμβαίνει όταν καρκινικά κύτταρα βρεθούν μέσα σε καρδιακό ιστό. Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν ποντίκια στα οποία είχαν ενεργοποιήσει μεταλλάξεις που προκαλούν καρκίνο σε διάφορα όργανα. Παρότι σε άλλα σημεία του σώματος εμφανίστηκαν όγκοι, η καρδιά παρέμεινε σχεδόν εντελώς «καθαρή».

Σε ένα πιο άμεσο πείραμα, οι ερευνητές τοποθέτησαν σε ποντίκια μία δεύτερη καρδιά, ζωντανή και αιματούμενη, που δεν συμμετείχε, όμως στην άντληση αίματος. Εκεί παρατήρησαν κάτι πολύ χαρακτηριστικό: όταν η καρδιά δεν εκτελούσε το φυσιολογικό της έργο και δεν δεχόταν την ίδια μηχανική πίεση, τα καρκινικά κύτταρα μπορούσαν να αναπτυχθούν πιο εύκολα. Αντίθετα, στην κανονικά λειτουργούσα, «ενεργή» καρδιά, η ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων ήταν πολύ πιο περιορισμένη. Το ίδιο μοτίβο φάνηκε και σε εργαστηριακά κατασκευασμένους καρδιακούς ιστούς. Όταν ο ιστός δεχόταν μηχανική καταπόνηση, δηλαδή «έμοιαζε» με πραγματική καρδιά που χτυπά, η ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων μειωνόταν. Όταν όμως αυτή η πίεση αφαιρούνταν, τα καρκινικά κύτταρα από διαφορετικούς τύπους καρκίνου, όπως πνεύμονα ή μελάνωμα, αναπτύσσονταν πιο εύκολα.

Η πρωτεΐνη-κλειδί

Οι ερευνητές δεν έμειναν μόνο στο φαινόμενο, αλλά προσπάθησαν να δουν και τον μηχανισμό. Βρήκαν ότι ένας βασικός ρόλος φαίνεται να ανήκει σε μια πρωτεΐνη που σχετίζεται με το πώς το κύτταρο «αισθάνεται» τη μηχανική πίεση. Αυτή η πρωτεΐνη συνδέει το εξωτερικό μέρος του κυττάρου με τον πυρήνα, όπου βρίσκεται το DNA. Με άλλα λόγια, λειτουργεί σαν «γέφυρα» που μεταφέρει πληροφορίες από τις εξωτερικές δυνάμεις προς το εσωτερικό του κυττάρου.

Όταν τα καρκινικά κύτταρα εκτίθενται στη συνεχή μηχανική κίνηση της καρδιάς, φαίνεται ότι ενεργοποιούνται αλλαγές στον τρόπο που οργανώνεται το DNA τους. Το DNA δεν είναι απλά ένα στατικό μόριο· αλλάζει μορφή ανάλογα με το αν τα γονίδια είναι ενεργά ή ανενεργά. Στην περίπτωση της καρδιάς, η πίεση φαίνεται να ωθεί τα καρκινικά κύτταρα σε μια κατάσταση όπου τα γονίδια που σχετίζονται με την ανάπτυξη «κλείνουν» περισσότερο.

Σε σπάνια δείγματα ανθρώπινων μεταστάσεων στην καρδιά, οι επιστήμονες είδαν ενδείξεις ότι και εκεί το γενετικό υλικό είχε υποστεί παρόμοιες αλλαγές. Δηλαδή, ανεξάρτητα από το είδος του αρχικού καρκίνου, τα κύτταρα παρουσίαζαν κοινά μοτίβα προσαρμογής, σαν να επηρεάζονταν από το ίδιο μηχανικό περιβάλλον.

Για να επιβεβαιώσουν τον ρόλο αυτού του μηχανισμού, οι ερευνητές «απενεργοποίησαν» την πρωτεΐνη-κλειδί σε καρκινικά κύτταρα και τα τοποθέτησαν ξανά σε καρδιακό ιστό. Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: τα κύτταρα κατάφεραν να αναπτυχθούν πολύ πιο εύκολα, ακόμα και μέσα σε μια καρδιά που χτυπούσε κανονικά. Αυτό δείχνει ότι η καρδιά δεν λειτουργεί απλώς σαν φυσικό εμπόδιο λόγω κίνησης, αλλά ενεργοποιεί συγκεκριμένα «μοριακά φρένα» μέσα στα καρκινικά κύτταρα.

Οι επιστήμονες ήδη εξετάζουν μια ενδιαφέρουσα ιδέα: αν η μηχανική πίεση μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη των όγκων, ίσως στο μέλλον να αναπτυχθούν θεραπείες που χρησιμοποιούν ελεγχόμενη κίνηση ή πίεση πάνω σε επιφανειακούς όγκους, ώστε να περιορίζεται η ανάπτυξή τους ή να ενισχύεται η αποτελεσματικότητα άλλων θεραπειών.